Film studies Kim Ki Duk

Đạo diễn Kim Ki Duk phản đề với điện ảnh Việt

Ông là một minh chứng rằng điện ảnh Hàn Quốc rất đáng để học tập, với những thước phim đẹp hoàn hảo, phong cách ấn tượng, độc đáo và các triết lí sâu sắc.

Thêm nữa, Kim Ki Duk không bị ràng buộc bởi các quy tắc trường lớp về điện ảnh. Ông là một nghệ sĩ phóng túng và tự do. Nhưng tổng số các giải thưởng lớn quốc tế mà Kim có được đã lên đến con số vài chục, với kinh phí sản xuất rẻ như bèo.

Bản lĩnh triết học và một tâm hồn rất Á đông

Đạo diễn Kim Ki Duk

Kim Ki Duk có lẽ là một nhân vật đặc biệt nhất của điện ảnh Hàn, thậm chí còn bị liệt vào danh sách những người kiêu căng và khó hiểu nhất Hàn Quốc. Kim gần như không có bạn thân, cuộc sống cá nhân của ông cũng rất ít được nhắc đến.

30 tuổi, Kim Ki Duk vẫn chưa biết rạp chiếu phim là gì. Ông sinh ra ở một làng quê nghèo tại Bonghwa, phải nghỉ học để đi làm công nhân, làm phục vụ ở nhà hàng, rồi đi lính. Ông cũng đã từng học để trở thành linh mục, đến Pháp làm nghề bán tranh dạo trên đường phố… 36 tuổi Kim mới bắt đầu làm phim.

Những phim của Kim luôn hàm chứa chất nhân văn sâu sắc. Có thể những tác phẩm thời gian đầu như“Bad guy”, “Address Unknown”, “Real Fiction”, “The Coast Guard”, “ Samaritan Girl”, “The Isle” (tên ở Việt Nam là “Cô lái đò”)… theo phong cách “quái đản” trần trụi và tàn nhẫn. Các phim về sau như “3 Iron”, “Spring, Summer, Fall, Winter… and Spring”, “The Bow”… thì tươi sáng và rất hướng thiện.

Tất cả đều đặc biệt ấn tượng và độc đáo, là thực tại cay nghiệt và huyễn tưởng tình yêu, là ngôn ngữ thô ráp và sống sượng, đặt bên cạnh sự bay bổng nội tâm, đầy dằn vặt, tự vấn.

Những sự thật tàn nhẫn trong phim của Kim đã từng khiến khán giả sợ hãi và làm các nhà phê bình phim kinh tởm. Những tình huống bất thường, những nhân vật bất thường, hành động bất thường … đôi khi vượt qua cảm nhận thông thường, nhưng đặc biệt sáng tạo và độc đáo.

Trên thực tế, Kim chưa hề được học qua một trường lớp điện ảnh nào, vừa làm phim ông vừa học hỏi, vừa tự đào tạo. Vì vậy mà tác phẩm của ông hay bị các nhà phê bình chỉ trích. (Kim nói rằng: “Nếu giảm nhẹ những lời chỉ trích này thì Kim Ki Duk cảm thấy không thoải mái”)

Phim của Kim rất ít lời thoại, gần như là phim câm, tự bản thân các tình tiết đã nói lên nhiều điều. Có lẽ những khán giả của “Breath” vẫn nhớ nhân vật tử tù 5796, một nhân vật không có thoại, chỉ diễn bằng mắt, với những uất ức, điên dại vì yêu.

Cảnh trong “The bow” và “Spring, Summer, Fall, Winter… and Spring”

Nhân vật chính trong phim “Bad guy” cũng không nói một lời nào trong suốt cả phim. Kim giải thích rằng: “Điều đó chứng tỏ giao tiếp có thể được biểu đạt bằng nhiều cách khác nhau chứ không chỉ bằng lời nói. Càng sống lâu thì người ta sẽ càng ít nói, vì nói là nhược điểm lớn nhất của con người. Khóc và cười mới là những cách giao tiếp ý nghĩa nhất. Hơn nữa, tôi ít sử dụng ngôn ngữ vì sợ một bản dịch không chính xác có thể làm hỏng cả bộ phim”.

Trong các phim của mình, Kim thể hiện một bản lĩnh triết học và một tâm hồn rất Á đông. “Spring, Summer, Fall, Winter,… and Spring” (tựa đề ở Việt Nam là: “Xuân, Hạ, Thu, Đông… rồi lại Xuân”, hoặc “Bốn mùa qua đi”) là một bộ phim về thế giới hoàn mỹ của Phật giáo.

Trong bối cảnh là một ngôi chùa thanh tịnh, trầm mặc nằm giữa hồ, đẹp như tranh vẽ, cách biệt hoàn toàn với trần ai khổ não, tưởng như như nhà tu sẽ hoàn toàn được giải thoát. Nhưng dục vọng nằm ở sâu trong bản chất con người, nghiệp chướng là không thể tránh.

Ở cửa thiền, nhà tu vẫn không thoát khỏi tục luỵ. Nhân vật Mùa Xuân đã phạm tội sát sinh, nhân vật Mùa Hè phạm giới tà dâm. Và vòng luân hồi nhân quả cứ thế tiếp tục.

Nội dung đơn giản với hoà giải và cứu độ, song là cả một thế giới đầy ưu tư, rất kiệm lời mà nhiều suy tưởng. Một chùa, một tiểu, một tăng, một thí chủ… vậy mà cuốn hút người xem đến cái nơi cô quạnh diễn trận “thư hùng” giữa đạo với đời, thiện với ác, chính nhân và tà khí, u ám và tinh khôi. Kim đã làm phim bằng cả niềm đam mê cuộc sống trần gian và kiếp người, phải chăng vì thế mà phim hay?

“3-Iron” và “Samaritan Girl”

Máu, cái chết, tình dục…. xuất hiện trong phim của Kim như những ký hiệu nghệ thuật đã được đóng dấu phong cách tác giả, rất gây sốc nhưng không phải loại phim câu khách rẻ tiền.

Kim luôn dùng những gì tồi tệ, xấu xa nhất để làm bật lên điều tốt đẹp và cao quý trong con người. Ông cũng thường đặt các nhân vật vào những hoàn cảnh có tính mâu thuẫn cao, buộc nhân vật phải hành động mạnh mẽ.

Có thể thấy phong cách quyết liệt của đạo diễn, khi Kim Ki Duk sử dụng tối đa ngôn ngữ hình ảnh và chủ động đẩy khán giả đến cùng sự việc, đến cùng tâm trạng, bức bối, nghẹt thở.

Trong phim “Samaritan girl”, để trả thù cho con gái, một cảnh sát mẫu mực đã không từ cả những hành động bạo lực dã man nhất.

Ông sẵn sàng biến thành kẻ sát nhân lạnh lùng, sẵn sàng làm tất cả, một cách tuyệt vọng, để bảo vệ con gái. Khán giả có thể chấp nhận hành động ấy của nhân vật, bởi tính bạo lực trong cảnh ông ta giết người lại là một biểu hiện khác của tình cha con.

Với yếu tố tình dục cũng vậy. Trong “Samaritan Girl”, hai cô bé tuổi teen (Jea-Young và Yeo Jin) sẵn sàng làm gái điếm để kiếm tiền đi du lịch châu Âu.

Sau cái chết thương tâm của Jea-Yong, Yeo Jin quyết định quan hệ lại với tất cả những người đàn ông từng là khách hàng của bạn mình, và trả lại đúng số tiền họ đã trả cho Jea Young.

Đó là một biểu hiện của tình bạn kỳ lạ và chung thuỷ, dù khán giả có thể băn khoăn: Thế hệ trẻ đang cất giấu điều gì trong đầu và trong trái tim họ?

Điện ảnh Việt – một vài liên tưởng từ Kim Ki Duk

Tuy nhiên, rất có thể phim của Kim Ki Duk khó được chiếu rộng rãi ở Việt Nam. Mặc dù, không ai có thể phủ nhận: giá trị tư tưởng đích thực của tác phẩm nghệ thuật không phải ở chỗ tác giả đề cập đến vấn đề gì, mà là đề cập đến với thái độ như thế nào.

Và các nhà quản lí không thể cấm quá chi tiết kiểu: diễn viên được hở đến đâu, cảnh làm tình được dài bao nhiêu giây, cảnh đầu rơi máu chảy phải tránh đi như thế nào…

Kim chiến thắng tại LHP Berlin

Thế nhưng, các nhà duyệt phim lại làm tôi lo lắng, vì dường như họ chỉ quan sát, thay vì thưởng thức các tác phẩm điện ảnh. Dường như họ chỉ lướt xem nội dung của nó trình bày màn gì, hở hang đến đâu, thay vì xem nó logic như thế nào, nghệ thuật ra sao…

Và thay vì phân cấp đối tượng khán giả cho phù hợp với từng loại phim, thì họ lại cắt gọt đi các bộ phim cho thích hợp với tất cả mọi người (và việc thực thi quy định này được trao cho các rạp chiếu phim. Thế cũng tức là, các rạp cũng chưa dám “năng động”, vì nếu bị phát hiện vi phạm thì coi như… công toi).

Kim Ki Duk cũng không mời những diễn viên ngôi sao xuất hiện trong tác phẩm của mình để câu khách, mà thường làm việc với các diễn viên nghiệp dư hoặc chưa nổi danh. Kim luôn làm việc thầm lặng, độc lập, với kinh phí sản xuất siêu rẻ.

Còn ở Việt Nam, lâu nay, nhiều nhà làm phim luôn kêu ca rằng khoản tài trợ của Nhà nước dành cho hoạt động điện ảnh còn quá ít, rằng số tiền ấy chỉ có tác dụng duy trì cho các đơn vị làm phim nhà nước “thoi thóp” chứ không thể phát triển được. Và rằng, phương thức tài trợ này không thể đem lại kết quả mong muốn là sản xuất được các tác phẩm có chất lượng…

Kim Ki Duk là một minh chứng cho chuyện xoá bao cấp trong điện ảnh là điều hết sức bình thường và đáng ra phải làm từ rất lâu. Tôi chưa biết có nền điện ảnh phát triển nào mà chỉ trông chờ vào sự bao cấp của nhà nước.

Thêm nữa, nỗi lo dòng phim nghệ thuật không có đất phát triển cũng chỉ là một nỗi lo vô cớ. Khán giả là số đông, còn tác phẩm điện ảnh là duy nhất. Các nhà làm phim phải sáng tạo tác phẩm cho chính bản thân và thực sự thành thật với bản thân thì mới mong có sự đồng cảm của khán giả. Còn Nhà nước chắc chắn vẫn luôn cần có những chính sách ưu đãi đối với phim phục vụ nhiệm vụ chính trị và phim có nhiều tìm tòi, thử nghiệm nghệ thuật.

Không chỉ có vậy, trong mỗi con người nghệ sĩ chân chính luôn có một khát khao được sáng tạo và khẳng định mình.

Họ luôn sẵn sàng đối đầu với mọi lời đàm tiếu và dư luận xã hội, nếu có niềm tin sắt đá rằng bộ phim của mình có lý tưởng, chiều sâu và sức sống. Điều này trái ngược hẳn với “phong cách” của những người làm nghề điện ảnh thường chỉ ngồi lý luận suông và luôn tranh cãi vấn đề đúng hay sai.

Vài phát biểu của Kim Ki Duk:

– Phim cũng là cầu nối giữa đạo diễn và khán giả. Khi thực hiện một bộ phim, tôi luôn quan niệm rằng mình đang viết một lá thư tới khán giả. Và những thông điệp thực sự của bức thư ấy chỉ có thể được những ai hiểu bức thư tìm ra. Tôi không ép buộc tất cả mọi người xem phim của tôi.

– Tôi làm phim dựa trên những ý tưởng của bản thân. Phim của tôi là cái nhìn mỉa mai về sự đau đớn, nỗi buồn và lòng trắc ẩn của con người.

– Phim của tôi không phải là để giải trí, mà là để cảm nhận. Những ai có vết thương thầm kín trong tâm hồn có lẽ sẽ cảm nhận mạnh mẽ hơn bao giờ hết những bộ phim tôi thực hiện. Tôi hy vọng mỗi lần xem xong một bộ phim của tôi, họ sẽ dừng lại tự đặt câu hỏi rằng “Mình thực sự là ai?”.

  • Đinh Phương Linh 

http://tuanvietnam.vietnamnet.vn/dao-dien-kim-ki-duk-phan-de-voi-dien-anh-viet

 

You Might Also Like